‌درس‌هایی از مذاکرات ایران و ۵ + ۱

‌درس‌هایی از مذاکرات ایران و ۵ + ۱
برجام به انجام رسید و به قول شهریار، سوری زدیم پیش از آنکه اسرافیل صوری بزند.
در خصوص عواقب و پی‌آمدهای اجرایی شدن برجام سخن فراوان به میان می‌آید و خواهد آمد ؛ اما آنچه کمتر به آن پرداخته می‌شود، رفتار مذاکره‌کنندگان و در واقع تیم‌های مذاکره‌کننده در طول فرآیند مذاکره طی ماه های گذشته است.
در این یادداشت به اختصار به درس‌‌هایی اشاره می‌کنم که می‌توان از مذاکرات ایران و ۵ + ۱ برداشت کرد .
١. پرتنش‌ترین و بدسابقه‌ترین روابط را نیز می‌توان با کمک مذاکره بهبود بخشید.
٢. نگرش رو به آینده و اسیر گذشته نشدن، به حل و یا مدیریت مناقشات و تعارضات کمک می‌کند.
٣. مذاکرات چندموضوعی (Multi-issue) نیازمند دقت و موشکافی است و با سطحی‌نگری و صرفا کلی‌نگری به نتیجه نمی‌رسد .
۴. مذاکرات طولانی (Protracted) را بدون صبر و استقامت نمی‌توان پیش برد.
۵. در طول فرآیند مذاکره، ممکن است افت و خیزهای فراوانی پدید بیاید. تحلیلگران، مذاکرات اخیر را به ترن هوایی (Roller Coaster) تشبیه کرده‌اند. آنچه مهم است، حفظ روحیه‌ مذاکره و گم نکردن اهداف، در خلال فراز و نشیب‌هاست.
۶. در مذاکرات ایران و ۵+۱، به اصطلاحِ غربی‌ها، “فیل‌های بزرگ” زیادی در اتاق مذاکره حضور داشتند. از معضلات چند دهه‌ای گرفته تا فشارهای کنگره‌ آمریکا. تا زمانی که پای میز مذاکره حاضر نشویم و در خصوص موضوعات چالشی و حتی غیرقابل‌بحث، گفتگو نکنیم کدورت‌ها و مشکلات نه تنها از بین نمی‌رود ، که احتمالاً وخیم‌تر می‌شود. با رویکرد شترمرغی و نادیده‌ گرفتن موضوعات و یا همان چانه‌زنی سطحی (Surface Bargaining) نمی‌توان آینده‌ بهتری انتظار داشت.
٧. لازم است برای پیش‌گیری از تعارضات آتی و همچنین برای تبیین تعهدات ، بر سر تعریف کلمات کلیدی و مصادیق آنها در یک توافق، ساعت‌ها و بلکه روزها زمان صرف کرد.
٨. حتی اگر فرآیند مذاکره نسبت به پیش‌بینی‌های قبلی و انتظار دیگران طولانی‌تر بشود و مستلزم انرژی و فعالیت بیشتر باشد، بهتر از آن است که مرتکب اشتباه شویم . مراقب باشیم مبادا برای این که زمان تلف نشود، خودمان را تلف کنیم.
٩. مذاکرات تیمی ، نیازمند مشارکت و همفکری و در نهایت انسجام و یکپارچگی است .
١٠. در حین گفتگوهای چالشی و پیچیده، گاهی باید زمان‌هایی به عنوان زنگ تفریح در نظر گرفته شود . این زمان‌ها صرف استراحت، مشورت، هماهنگی، تفکر و یا کسب اطلاعات می شود .
١١. علاوه بر رفتارهای حین گفتگو بین دو طرف، مدیریت کل فرآیند مذاکره و اهرم‌های بیرونی نیز از اهمیت برخوردار است . تیم مذاکره‌کننده‌ ایران، در روزهای مذاکره، به خوبی با نهادهای مختلف از جمله مردم و رسانه‌ها ارتباط برقرار کرد و تلاش نمود تا حد ممکن پاسخگو باشد. این موضوع را خبرنگاران کشورهای غربی نیز بارها مورد اشاره قرار دادند .
١٢. در جلسات مذاکره، گاهی لازم است از پای میز بلند شویم و از ابزارهایی مانند تخته و ماژیک برای ثبت ایده‌ها، افکار، لغات و عبارات استفاده کنیم. اتفاقی که در مذاکره ایران و ۵+۱ در برخی جلسات رخ داد و مورد توجه محققین مذاکره از جمله کتی شانک از برنامه‌ مذاکره دانشگاه هاروارد (PON) قرار گرفت.
١٣. حضور با چند سناریو در میدان مذاکره، به هدایت مسیر مذاکره کمک می‌کند و احتمال دستیابی به توافق را افزایش می‌دهد . تیم مذاکره‌کننده‌ ایران، با این که خواسته‌هایی داشت و سیاست‌هایی را دنبال می‌نمود، سناریوهایی را در دست داشت و بر اساس رفتار طرف مقابل، کنش‌های مناسبی نشان داد .
١۴. آمادگی برای تبادل امتیازات، یکی از شروط اساسی در اکثر مذاکرات است . به ویژه این که شکل‌گیری فرآیند امتیازدهی و امتیازگیری، به طرفین این پیام را منتقل می‌کند که مذاکره در حال پیشرفت است و این خود شانس حصول نتیجه را بالا می‌برد .
١۵. کسی که بدون اولویت‌بندی موضوعات و متغیرها وارد مذاکره می‌شود ، قطعاً فاقد استراتژی است. استراتژی در یک مذاکره، به معنای طبقه‌بندی متغیرها و سبک و سنگین کردن (Trade-off) آنهاست. تنها در این صورت می‌توان به درستی تصمیم گرفت که چه مواردی را می‌توان نادیده گرفت یا امتیاز داد و چه مقولاتی را نباید از دست داد .
١۶. هرچه فرآیند مذاکره به پایان نزدیک‌تر می‌شود و طرفین نسبت به توافق امیدوارتر می‌شوند، رد و بدل شدن امتیازات، اشکال متفاوتی به خود می‌گیرد . به همین دلیل در مذاکرات ایران و ۵ + ۱، در روزهای پایانی، دو طرف تلاش می‌کردند تا به اصطلاح از تاکتیک “یه چیز دیگه” استفاده کنند و کوچکترین موارد قابل برداشت را به نفع خود درخواست کنند . واگذار نکردن تمام امتیازات در مراحل اولیه نیز، سیاست طرفین در این مذاکرات بود که به آنها اجازه داد امتیازاتی را برای نهایی کردن مذاکره حفظ کنند و با کمک آن‌ بتوانند توافق را محقق سازند .

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *